جاجیم چهارمحال وبختیاری

جاجیم چهارمحال وبختیاری : جاجيم بافي يكي ديگر از صنايع دستي استان مي باشد كه به دست زنان عشاير بختياري وعشايرترك(قشقايي)ساكن استان بافته مي شود . اين زنان با دقت و حوصله تمامي مراحل جاجيم بافي را انجام داده و بافته هاي زيبايي توليد مي كنند. جاجيم بافي از دير باز در بين عشاير بختياري رايج بوده و اكنون نيز در بعضي از نقاط عشايري و روستائي به دست زنان گمنام توليد مي شود . جاجيم بافي يكي از پيچيده ترين بافته هايي مي باشد كه در بين عشاير بختياري به چهار كوجي معروف است.

بعد از بافت چند تكه آز آنها را در امتداد طولي به هم دوخته و به عغنوان زير انداز رختخواب پيچ (چاچب) ورو انداز مورد استفاده قرار مي دهند

متعلقات دار جاجيم چهارمحال وبختیاری

دار جاجيم تشكيل شده است از تعدادي ابزار و مصالح مختلف كه هر كدام در بافندگي نقش خاص دارند در اينجا به معرفي يك يك آنها مي پردازيم

الف:دار

ب:تختة زير پايي

ج: سوزن يا قلاب كنار كش(اينجك)

د: سه پايه

ه:چهار كوجي يا چهار (قمش)

و: كمانه

ز:نگهدارندةكمانه

ح:شانه(كركيت)

ط:تكه چوبي از جنس كناره به نام شيش يا (قشقشي) به اندازه يك مداد

دار

دار جاجيم همچون دار بافته هاي زميني ديگر بوده و تمامي مواردي كه دارهاي زميني سنتی وجود دارد در اين دار نيز ديده مي شود از جمله زيردار و سر دار تخته زير پايي كناره كش كه مانع از جمع شدن ،كناره هاي بافت ميشود . تفاوتي كه دار جاجيم با دار هاي ديگر دارد اول طول زياد چله آن است و دوم كاربرد چهار كوجي به جاي يك كوجي و سوم اينكه دارهاي جاجيم بافي چوب هاف يا پشت پيز ندارند بلكه عمل هاف را وسيله اي به نام كمانه انجام مي دهد .

كمانه چوبي محكم به طول 20 سانتي متر وازجنس بلوط مي باشد كه به دوسر آن طنابي وصل مي شود هر يك از اين طنابها به يك كوجي وصل مي شود در دار جاجيم براي چهار كوجي دو كمانه به كار ميرود كه هر كمانه به ترتيب به دو كوجي متصل مي باشد كمانه اول به كوجي اول و دوم و كمانه دوم به كوجي شوم و چهارم ولي به خاطر عرض كوجي در سر ديگر كوجي ها دو كمانه ديگر قرار مي گيرد كه جمعا چهار كمانه مي شود اين كمانه ها توسط چوب نگهدارنده كه به سه پايه(چاتمه) متصل است بالاي كوجي ها آويزان مي شوند.

به طوري كه براي بالا آوردن كوجي اول بايد سر كمانه اول از روي چوب نگهدارنده پايين آورد تا سر ديگر آن بالا رود اين عمل عينا با كمانة قرينه كه در سمت ديگر دار است ميبايست انجام شود تا كوجي اول يكنواخت بالا رفته و چله دهانه باز كند براي بالا رفتن كوجي دوم بايد دو سر ديگر همان كمانه ها پايين آورده شوند و سر قبلي مانع بالا رود . اين عمل باعث مي شود كوجي اول پايين آمده و كوجي دوم بالا برود به ترتيب براي بالا و پايين رفتن كوجي سوم و چهار بايد با كمانه دوم همين كار انجام شود

جاجیم

نحوه چله كشي
بافنده براي شروع كار چند گلوله نخ پشمي در رنگهاي مختلف (رنگرزي گياهي) را انتخاب نموده تا در مرحله چله كشي مورد استفاده قرار دهد
مرحله اول :پس از مشخص شدن زير دار و سردار و طول فاصلة آنه از هم بافنده ابتدا سه يا چهار نخ را تابانده و به عنوان كناره پيچ فقط در يك طرف دار به زير دار و سر دار متصل مي كند و مراحل چله كشي را درست از بغل كناره پيچ شروع مي كند در چله كشي طبق معمول سه نفر مورد نياز هستند .
نفر اول نزديك زير دار – نفر دوم پشت سردار و نفر وسط به عنوان واسطه كار رفت وبرگشت گلوله نخ را انجام مي دهد اين مرحله دقيقا مانند چله قالي دوانيده مي شود
مرحله دوم: بعد از چله كشي نوبت به گذاشتن چوب بين دهانه ها مي رسد در هر مرحله مي بايد دو چوب در دهانه قرار داده شود . دهانه اول كه از نحوه چله كشي به دست آمده كه با گذاشتن يك چوب اين كار انجام ميشود براي چوب دوم بافنده نخ هاي تار هاي زير يكي يكي بالا آورده و چوب دوم را در دهانه ايجاد شده قرار مي دهد
مرحله شوم براي عبور چوب سوم بافنده نخ هاي تارهاي زيرين مفابل چوب دوم را بالا آورده و در دهانه ايجاد شده چوب سوم را قرار مي دهد.
بعد از مرحله چوب سوم بافنده تارهاي زير چله مقابل چوب سوم را بالا آورده و در دهانه ايجاد شده چوب چهارم را قرار مي دهد
بعد از قرار دادن چهار تكه چوب در دهانه نوبت به كوجي پيچي مي رسد براي اين كار بافنده به موازات هر چوب يك ريسمان نخ عبور مي دهد (چهارريسمان )بعد از اين كار كوجي پيچي را از چوب اول شروع مي كند و با قرار دادن يك تكه ني قطور (خيزران)بالاي چوب اول به عنوان كوچي طبق مراحل كوجي پيچي اين كار را انجام مي دهد با اين تفاوت كه نخ مورد استفاده براي كوجي پيچي فقط به تارهاي روئي متصل مي شود.
كوجي پيچي كاملا در عرض چله هاي روئي انجام مي شود بعد از اتمام كوجي اول نوبت به كوجي پيچي چوب دوم مي رسد كه طبق روش قبل چوب ني به عنوان كوجي دوم بالاي چوب دوم روي چله ها قرار مي گيرد ومراحل اتصال نخ هاي كوجي پيچي چوب سوم و چهارم مي سد كه انه نيز بدين منوال انجام مي شوند .بعد از انجام مراحل كوجي پيچي بافنده چوب ها را يكي يكي از لاي چله ها بيرون مي آورد زيرا كوجي ها خود عمل دهانه باز كردن چله را انجام مي دهند . بعد از اين كار سه پايه (چاتمه)بالاي چهر كوجب قرار گرفته تا كمانه ها را كوجي ها متصل كند اين كار طبق روش پيش گفته انجام ميشود و بعد چوب نگهدارنده از ميان كمانه ها گذشته و دوسر آن با طناب به سه پايه متصل مي گردد . بعد از اين مرحله چله آماده بوده و بافنده مي تواند با بالا و پايين اوردنكمانه ها در چله دهانه ايجاد كند و مراحل بافندگي را انجام دهد با باز شدن هر دهانه يك پود رنگي مي گذرد كه با كركيت عمل شانه زني انجام ميشود . اگر بنا به عرض تارهاي رنگي از پودي به همان رنگ چندين بار استفاده شود تا طول پودر رنگي برابر با عرض تارهاي رنگي شود در بافت نقش چهار خانه پديدار ميشود و اگر چله كشي در رنگهاي مختلف و با دقت و سليقه انجام شود با اين روش بافتي دقيق به وجود مي آيدلازم به ذكر است كه در جاجيم بافي فقط از يك طرف انجام ميشود چون بعد از اتمام بافت جاجيم به چند قسمت برش خورده و تكه ها از وسط به هم دوخته مي شوند طوري كه كناره پيچ در دو طرف آن قرار مي گيرد