بافت خورجین قشقایی بختیاری

اين دستباف  بنا بر مورد استفاده ان ساده و نقش دار مي باشد. براي حمل بارهاي قيمتي و گرانبها از خورجين نقش دار و براي اثاثيه معمولي (لباس- ملزومات خانه)از خورجين هاي ساده باف استفاده مي شود .خورجين ها يعني كيسه هايي كه براي حمل مواد و وسايل شخصي به كار مي روند يكي از جالب ترين محصولات بافندگي بختياري ها هستند .

زيرا نمونه هايي از هر يك از فنوني را كه توضيح داده شد  در خود دارند . اين خورجين ها داري خصوصياتي هستند كه نمونه هاي ديگر آن از آن برخوردار نمي باشند . اين ويژگي ها عبارتند از تركيب چندين نوع بافت متمايز از قبيل (قالي باف ) ساده باف و رندي (سومك)اين سه تكنيك همه به روي يك چله و بر روي دار زميني و با چله اي به عرض 10/1تا 40/2بافته مي شوند

مشخصات دار (چله)هيچ تفاوتي با  ديگر دستباف ها ندارند  و ابزار مورد استفاده همان هايي هستند كه در بافت قالي و رندي به كار مي روند . الگوي مورد استفاده در اين طرح خورجين ها اغلب شبيه به هم مي باشند. خورجين ها به خاطر تركيب سه  بافت مختلف در بين كشورهاي غربي از اهميت خاصي برخوردار هستند به طوريكه موزه داران اين خورجين ها را با قيمت بالا خريداري مي نمايند

نوع ديگري كه به تقلبي معروف هستند دراي ارزش هنري  نبوده ولي گاها به جاي اصل به فروش مي رسند و طرز تهيه اين قبيل خورجين ها با مونتاژ كردن چند تكه تهيه مي شود به طوريكه بعضي از رفوه گران قسمتهايي از فرش كهنه را بادقت  با تار وو ژود خورجين هاي معمولي پيوند زده و در قالب خورجين اصل به فروش مي رسانند .

تنها راه شناخت اصلي ها از تقلبي ها دقت در نقوش آنهاست به طوريكه اغلب نونه هاي رفوه شده از تكه فرش هاي خشتي و غيره مي باشد كه توسط نقشه بافته شده اند و از محسنات خورجين هاي اصيل اول ذهني باف بودن آن است و دوم نقوش خاص خورجين بررسي تكنيك بافت و  نقوش در بافت خورجين زنان عشاير با استفاده از

رنگهاي گياهي و پشم دستريس اقدام به بافت چنين محصولي مي كنند از خصوصيات اين خور جين ها استفده از پشم هم براي چله و هم براي پود مي باشد كه به پشم در پشم معروف است گاها نيز از موي بز در تركيب با پشم و يا به تنهايي براي بافت قسمتهاي سياه استفاده مي شود .

در خورجین از سه نوع تکنیک بافت استفاده می شود رنگهاي مسلط متن عبارتند از قرمز و آبي و رنگ حاشيه و لبه ها سياه هستند (رنگ طبيعي نخي كه از موي بز سياه بدست امده است) تكنيك بافت چنانكه گفته شد به فراخور قسمت هاي مختلف الگوي آن از سه نوع  رندي –ساده باف و قالي باف استفاده مي شود .

معمولا بيشتر تزئينات منجمله نقوش  بافت قالي و رندي در جلوي خورجين ديده مي شود  و در حاليكه قسمت پشت خورجين ديده مي شود  و در حاليكه قسمت پشت خورجين به خاطر اينكه با بدن حيوان تماس دارد از طرحاي ساده بافت(ساده بف)استفاده مي گردد ضمنا عناصر مختلفي نيز آن را تزئين داده اند مثل منگول (نوفتوربند يا ورونه)تسمه هاي مزين شده به مهره و دگمه و   گوش ماهي و غيره كه اين تسمه ها در قسمت جلو خورجين هستند و عقب آنها داراي يك زير دمي (دينكا)مي باشد.

در ضمن هر جيب آن داراي سيستم مستقلي براي بسته شدن است (كليت)وآن از قلابهايي تشكيل شده است كه هر كدامشان از سئراخهايي كه در لبه رويه دروني آن به وجود آمده ،مي گذردو پس از قلاب شدن به وسيلة يك قفل (قلف)بسته مي شوند طرح 22     حال براي آگاهي بيشتر به بررسي نقوش و نوع بافت هر قسمت

مي پردازيم براساس الگوي طرح شماره 21 طرح هر قسمت راجداگانه آورده و بر رسي مي كنيم.

ابتدا قسمت الف: تكنيك اين قسمت به شيوه ساده باف مي باشد كه بافنده با عبور پود هاي ممتد در دو رنگ سياه و قرمز و با كمك بالا و پايين آوردن هاف (پشت پيز) اين قسمت را مي بافد نكته حائز اهميت در اين قسمت طرح (الف)مي باشد كه بر اساس تعبير هاي بافندگان از معناي خاصي برخوردار است .

استفاده از بافتة پرداز در خورجين به هر دليل مي باشد  اول به خاطر خاصيت نقش اندازي زياد ان كه از بافت گره اي حاصل مي شود و دوم دوام استحكام قالي مي باشد به طوريكه در الگوي شماره 21 ملاحظه مي كنيد بافت طولي خورجين از چند نقطه تا خورده و به هم متصل مي گردد

از جمله خط عرضي 1به 2و3به 4 كه با تا خوردن اين قسمت ها ،جيب هاي خورجين به وجود مي آيد و چون اين قسمت به عنوان مخزن بار (جيب)به حساب مي آيد و علاوه بر آن با زمين هم تماس دارد بدين جهت مي بايست بافت آن داري استحكام بيشتري باشد

 و چون قلب مهمترين عضو حيوان است اين نقش در جلو به كار مي رود در دو طرف نماي بيروني و خارجي  خورجين دوطرح به صورت قرينه ديده مي شود كه تكنيك رندي بافي در ان به كار رفته و دور تا دور اين طرح با قالي بافي محصور شده است.

بررسي نقوش خورجين

نگاره هاي به كار رفته در خورجين هاي عشاير بختياري مناطق مختلف تا حدودي با هم شباهت دارند . از جمله خورجين هاي معروف و شناخته شده استان مي توان به نوع باوري آن كه در منطقه بازفت بافته مي شود اشاره كرد . خورجين هاي مذكور اكثرا در رنگهاي قرمز و همراه با خطوط مشكي توليد ميشوند . كه نقوش ذهني باف و نمادين در دو سوي آن ديده مي شود در اينجا به بررسي اين نقوش مي پردازيم . در اينجا نقوش را براساس تكنيك بافت تقسيم بندي مي كنيم

1-نقوش پرزدار

2- نقوش بدون پرز

1-نقوش پرز دار عبارتند از موتيف هائي كه به شيوه قالي باف بافته شده اند (بافت گره اي )اين نقوش در دور تا دور تا دور خورجين به صورت حاشيه پرچمي (پله بر)و در قسمتهاي ديگر به شكل كتيبه اي ديده ميشوند

2-نقوش بدون پرز انهايي هستند كه تكنيك بافتشان به شيوه رندي است د-ج به كار رفته است .موتيف به كار رفته در طرح ج به لفظ محلي به مورد شاهي جان معروف است.كه طرح دور ان را مورگون گويند . همچنين يك رشته نقش به شكل يك جانور دريايي (خرچنگ)در اصطلاح محلي به نشق گامسيسي يا طرح گاوگل يا گاپيت شهرت دارد كه در بيشتر خورجين ها به چشم مي خورد .

ضمنا طرحي به نام مورگون منسوب به ايل موري يا ال باوري به صورت حاشيه اطاف (گاپيت ها )را احاطه كرده كه بيشتر به شكل زيگزاگ ديده مي شود . همينطور نگاره اي به نام چهار خانه (چهار تيه )در لبه هاي خورجين در محل كليت ها به رفته كه رندي باف مي باشد . غير از موتيف هاي فوق نقوش سادة بدون پرزي هم در پشت خورجين نقش بسته كه تكنيك ساده باف دارند اين نقوش به صورت راه راه در پشت و در قسمت (نور اميد)به چشم مي خورند

پایان